De impact van sociale media op Gen Z en millennials: een psychologisch perspectief

Laatst bijgewerkt: 3 februari 2026

Gen Z en millennials worden vaak digital natives genoemd. Technologie en sociale media horen er gewoon bij. En dat heeft voordelen: contact met vrienden, inspiratie, herkenning, communities, informatie, humor. Tegelijk kunnen sociale media ook een negatieve invloed hebben op mentale gezondheid, vooral als je veel vergelijkt, veel prikkels hebt, of het gevoel krijgt dat je altijd aan moet staan.

Belangrijk om te zeggen: de impact is niet voor iedereen hetzelfde. Trimbos benadrukt dat persoonlijke eigenschappen en omgeving meespelen, en dat visuele platforms zoals Instagram en TikTok bij sommige jongeren samenhangen met meer zorgen over lichaamsbeeld en vaker angstige of depressieve gevoelens.
https://www.trimbos.nl/kennis/digitale-media-gokken/expertisecentrum-digitalisering-en-welzijn/sociale-media-en-welzijn/invloed-jongeren/
https://www.trimbos.nl/actueel/nieuws/de-impact-van-sociale-media-op-het-welzijn-is-niet-voor-alle-jongeren-hetzelfde/

In deze blog leggen we de psychologie achter dit effect uit en geven we je een praktisch plan om je welzijn te beschermen.

Dit artikel is bedoeld als informatie en tips, geen medisch advies. Als je klachten lang aanhouden of je dagelijks leven beïnvloeden, bespreek het met je huisarts.

1) Sociale vergelijkingstheorie: waarom vergelijken zo automatisch gaat

Mensen vergelijken zichzelf van nature met anderen. Dat helpt ons om te begrijpen waar we staan, wat “normaal” is, en wat we willen leren. Alleen geeft sociale media je een eindeloze stroom vergelijkingsmateriaal. En vaak is dat een highlight reel.

Een grote meta analyse van meer dan 60 jaar onderzoek naar sociale vergelijking laat zien dat sociale vergelijking samenhangt met effecten op zelfevaluatie en gevoelens. Het is dus geen nieuw fenomeen, maar sociale media maken het constant en sneller.
https://doi.org/10.1037/bul0000127

Wat dit praktisch betekent
Als jij na het scrollen vaker denkt: ik loop achter, ik ben minder, mijn leven is saai, dan zit je waarschijnlijk in vergelijking, niet in realiteit.

2) Zelfdiscrepantie theorie: het gat tussen wie je bent en wie je denkt dat je moet zijn

Volgens zelfdiscrepantie theorie kunnen negatieve gevoelens ontstaan als er een kloof groeit tussen je echte zelf en je ideale zelf, of tussen je echte zelf en wat je denkt dat je “hoort” te zijn.
https://doi.org/10.1037/0033-295X.94.3.319

Sociale media kunnen dit gat groter laten voelen doordat je steeds beelden ziet van “ideale” lichamen, levens, relaties, carrières en routines. Zelfs als je weet dat het niet volledig echt is, kan je brein er alsnog op reageren.

Signalen dat zelfdiscrepantie meespeelt
• je voelt je snel onvoldoende na het kijken
• je verandert je gedrag vooral om te voldoen aan een beeld
• je hebt moeite met tevreden zijn, zelfs als dingen goed gaan

3) Stress, prikkels en FOMO: het gevoel dat je altijd iets mist

FOMO is het onrustige gevoel dat je iets mist en dat anderen iets beters meemaken. In onderzoek is FOMO gekoppeld aan sociale behoeften en welzijn, en het kan het lastig maken om echt te ontspannen.
https://selfdeterminationtheory.org/wp-content/uploads/2014/04/2013_PrzybylskiMurayamaDeHaanGladwell_CIHB.pdf

Platforms versterken dit door meldingen, stories, trends en de druk om zichtbaar te blijven.

De American Psychological Association publiceerde een advisory met aanbevelingen voor gezonder social media gebruik, waaronder letten op slaap, vergelijking, cyberpesten en het actief sturen van je online omgeving.
https://www.apa.org/topics/social-media-internet/health-advisory-adolescent-social-media-use

Ook de U.S. Surgeon General waarschuwde in 2023 dat er voordelen zijn, maar ook voldoende signalen voor risico’s voor mentale gezondheid bij jongeren en adolescenten, en dat we nog niet genoeg weten over veiligheid.
https://www.hhs.gov/sites/default/files/sg-youth-mental-health-social-media-advisory.pdf

JOMO: de tegenhanger van FOMO

Naast FOMO hoor je steeds vaker JOMO, Joy Of Missing Out. Het idee is simpel: je kiest bewust voor rust, herstel en je eigen leven, in plaats van overal bij te moeten zijn.

JOMO is niet tegen gezelligheid. JOMO is kiezen op basis van energie, niet op basis van druk.

8 praktische stappen om je mentale gezondheid te beschermen

1. Doe een feed reset
   Mute of ontvolg accounts die je structureel onzeker, onrustig of gehaast maken.
   Volg accounts die eerlijk, leerzaam of rustgevend voelen.

2. Maak vergelijken zichtbaar
   Zeg in je hoofd: ik ben aan het vergelijken. Alleen dat labelen haalt al spanning weg.

3. Zet meldingen uit, behalve van echte mensen
   Laat alleen calls, sms en berichten van belangrijke contacten aan.

4. Bouw een check routine
   Bijvoorbeeld twee keer per dag 15 minuten. Buiten die momenten gaat je telefoon weg.

5. Stop met scrollen bij lichaamsignalen
   Spanning in je borst, sneller ademen, onrust, doelloos app hoppen. Dat zijn signalen, niet zwakte.

6. Verplaats je telefoon, verander je gedrag
   Leg je telefoon niet op tafel. Leg hem in een la of in een andere kamer. Aandacht is ook omgeving.

7. Maak je avonden scherm rustiger
   Slaap is een fundament. Als je merkt dat je slecht slaapt door social media, stop 30 minuten eerder en doe iets offline. Thuisarts heeft goede tips bij slecht slapen.
   https://www.thuisarts.nl/slecht-slapen

8. Kies je JOMO momenten
   Plan één moment per week waarin je bewust nee zegt tegen prikkels. Wandeling, boek, warm bad, sporten, koken, of gewoon niks.

Mini challenge: 7 dagen van FOMO naar JOMO

Dag 1: meldingen uit
Dag 2: mute 10 accounts die je triggeren
Dag 3: telefoon niet op je nachtkastje
Dag 4: 2 vaste check momenten per dag
Dag 5: 1 avond zonder scrollen
Dag 6: spreek af zonder telefoon op tafel
Dag 7: reflectie, wat gaf rust, wat kostte energie

Wat dit met Like Charlie te maken heeft

Like Charlie is er om mentale gezondheid bespreekbaar te maken en het gesprek op gang te brengen en te houden. Sociale druk, twijfel en vergelijking komen vaak terug in verhalen van mensen, en daarom maken we die thema’s zichtbaar en bespreekbaar.

Bekijk alle T shirts met verhaalprints:
https://www.likecharlieclothing.com/collections/t-shirts

Ontdek het vragenspel om makkelijker echte gesprekken te voeren:
https://www.likecharlieclothing.com/collections/vragenspellen

Lees ons verhaal en wie Charlie is:
https://www.likecharlieclothing.com/pages/het-verhaal

Hulpbronnen

Als social media je somberheid, angst of stress duidelijk verergert, praat erover met iemand die je vertrouwt en neem contact op met je huisarts.

Jongeren (16 tot 27): https://www.injebol.nl/
Volwassenen: https://mindhulplijn.nl/
Over psychische klachten, Thuisarts: https://www.thuisarts.nl/onderwerpen/psychische-klachten

FAQ

Hoe weet ik of social media mij niet goed doet

Als je na gebruik vaker onrust, vergelijking, somberheid, slechter slapen of het gevoel van verslaving ervaart.

Helpt een detox of is minderen beter

Voor veel mensen werkt minderen beter dan alles of niets. Begin met meldingen uit en vaste check momenten.

Waarom blijft vergelijken terugkomen

Omdat sociale vergelijking een normaal menselijk mechanisme is. Social media maakt het alleen constant en visueel, waardoor het harder binnen kan komen.

Wat is de kleinste stap die meteen effect heeft

Meldingen uitzetten en 10 accounts muten die je onrustig maken.

Bronnen

Trimbos, sociale media en welzijn, invloed bij jongeren
https://www.trimbos.nl/kennis/digitale-media-gokken/expertisecentrum-digitalisering-en-welzijn/sociale-media-en-welzijn/invloed-jongeren/
https://www.trimbos.nl/actueel/nieuws/de-impact-van-sociale-media-op-het-welzijn-is-niet-voor-alle-jongeren-hetzelfde/

Sociale vergelijking, meta analyse (Gerber, Wheeler, Suls, 2018)
https://doi.org/10.1037/bul0000127

Zelfdiscrepantie theorie (Higgins, 1987)
https://doi.org/10.1037/0033-295X.94.3.319

FOMO onderzoek (Przybylski et al., 2013)
https://selfdeterminationtheory.org/wp-content/uploads/2014/04/2013_PrzybylskiMurayamaDeHaanGladwell_CIHB.pdf

APA advisory social media (2023)
https://www.apa.org/topics/social-media-internet/health-advisory-adolescent-social-media-use

U.S. Surgeon General advisory (2023)
https://www.hhs.gov/sites/default/files/sg-youth-mental-health-social-media-advisory.pdf